International Press Agency

Yeni Cumhurbaşkanlığı Yönetim Sistemi nasıl olacak?

 

Türkiye’de 24 Haziran tarihinde yapılacak seçimler sıra dışı. Çünkü ülkenin yönetim sistemini tamamen değiştirecek. 2017 yılındaki referandumla kabul edilen Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, seçimin galibi tarafından uygulanmaya başlanacak. Artık Başbakanlık olmayacak. Ülke tamamen Cumhurbaşkanı tarafından yönetilecek. Adı Cumhurbaşkanlığı kalsa da başkanlık sistemine geçilmiş olacak.

Hükümet seçimleri beklemeden Başkanlık sisiteminin uygulamalarını şimdiden başlatan bir de KHK yayımladı. 17/05/2018 tarinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7142 nolu KHK ile Bakanlar kuruluna olağanüstü yetkiler verildi.

Söz konusu KHK ile hükümetin anayasa referandumu ile elde edilen bir çok kazanımı ortadan kaldıracağı iddiası var.

YENİ SİSTEMDE CUMHURBAŞKANININ YETKİLERİ NELER OLACAK?

24 Haziran seçimlerinden sonra hükümet başbakana değil cumhurbaşkanına bağlı olarak görev yapacak. Başbakanlık yeni yönetim biçiminde yok. Bakanları cumhurbaşkanı seçecek. Bakanların milletvekili olma şartı da yok. Cumhurbaşkanı ister bir iş adamını ister bir sporcuyu isterse de seçilme yeterliliği olan sıradan bir vatandaşı bakan olarak atayabilecek. Eğer bir milletvekili bakan yapılırsa vekillikten istifa edecek. Bakanlıkların sayısı azaltılacak. Milletvekilleri ise yine seçimle gelecek.

ASIL YETKİ CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARINDA

Yeni yönetimde cumhurbaşkanı kendisine yardımcılar atayacak. Bu yardımcılar Ekonomi güvenlik ve adalet gibi en önemli hizmetlerden sorumlu. Yardımcıların sayısını da cumhurbaşkanı belirleyecek. Kabinede yer alacaklar. Bakanların ve cumhurbaşkanı yardımcılarının belirlenmesi denetime tabi olmayacak. Ayrıca doğrudan cumhurbaşkanına bağlı görev yapan kurumlar ve birimler tesis edilecek. Bunun için cumhurbaşkanı’nın bir kararname çıkarması yeterli olacak.

BAŞKA ÜLKELERDEKİ BAŞKANLIK SİSTEMLERİNDE DENETİM NASIL YAPILIYOR

Başkanlık sisteminin uygulandığı ve başkana geniş yetkiler tanıyan ülkelerin başında ABD geliyor. ABD’nde başkan yardımcısı halk tarafından seçiliyor, bakanlar ise Senato onayı ile göreve başlamakta. Yani bir denetime tabi durumdalar.

KANUN YAPMA YETKİSİ

Yeni sistemde kanun tasarısını hükümet yerine milletvekilleri verecek. Cumhurbaşkanının kararname ile düzenlediği bir konuda meclis yasa çıkarırsa KHK geçersiz olacak. Ancak bütçe kanununda durum farklı.

PARANIN İPİ CUMHURBAŞKANININ ELİNDE OLACAK

Bütçe kanununu belirleme yetkisi cumhurbaşkanında olacak. Meclis bütçe kanununu onaylamazsa Cumhurbaşkanı bir önceki yılın bütçesine göre kaynak kullanmaya devam edecek. Vatandaşın vergileri ile oluşturulan bütçe kaynaklarının nasıl kullanılacağına artık milletin seçtiği vekiller karar veremeyecek.

CUMHURBAŞKANI TEK BAŞINA KARAR VERECEK

Yeni cumhurbaşkanı bugün hükümetin yaptığı gibi kararnameleri artık tek başına çıkarabilecek. Olağanüstü Hâl ilan edebilecek. Yine tek başına seçimlerin yenilenmesi kararı verebilecek. Meclisin seçimlerin yenilenmesi kararını verilmesi için ise beşte üç çoğunluğu yakalaması gerekiyor.

CUMHURBAŞKANI NASIL DENETLENECEK?

Cumhurbaşkanına cezai sorumluluk gelecek. Ancak 600 vekilden 360’ı oy verirse cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılabilecek. Soruşturma açılan cumhurbaşkanı seçim kararı alamayacak. Bir kişi en fazla üst üste iki dönem cumhurbaşkanı seçilebilecek.

VEKİLLERİN BAŞKANA SÖZLÜ SORU SORMASI YASAK

Meclisin cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara “sözlü soru” yöneltme yetkisi bulunmayacak. Yazılı sorular ise cumhurbaşkanına değil, sadece cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilebilecek.

BAKANLARI İÇİN GENSORU VERİLEMEYECEK

Bakanlar ise Meclis’i denetleme fonksiyonuna devam edecek. Ama artık meclis bakanlar hakkında gensoru veremeyecek. Meclis hükümeti, Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması, yazılı soru önergesi yolları ile denetleyecek.

SUÇ İŞLERLERSE SORUŞTURMA NEREDEYSE İMKANSIZ

Bakan ve cumhurbaşkanı yardımcıları hakkında suç işledikleri iddiasıyla soruşturma başlatmak zorlaşıyor. Soruşturma başlatılması için önerge verilirken üye tam sayısının salt çoğunluğu, yasal soruşturma süreci için de üye tam sayısının beşte üçü aranacak.

Yani meclis çoğunluğu cumhurbaşkanı ile aynı partiden olursa, cumhurbaşkanının, bakanların ve cumhurbaşkanı yardımcılarının soruşturulması imkânsız hale getiriliyor.

SEÇİMLER YAPILMADAN BAŞKANLIK SİSTEMİNİ BAŞLATAN KHK

24 Haziran tarihindeki seçimler sonrası yeni sistem de devreye girecek. Ancak 17/05/2018 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7142 nolu KHK, seçime kadar olan süre de Başkanlık Sistemi’nin uygulamalarını başlatmış oldu. KHK’nın yeni cumhurbaşkanı and içtiği gün geçerliliğini yitirecek olması dikkat çekici. Yayımlanan KHK bakanlar kuruluna, kanunları yürürlükten kaldırma yetkisi de veriyor.  

7142 nolu KHK ile;
-Kamu kurum ve kuruluşlarının kuruluş, teşkilat, görev ve yetkilerinin düzenlenmesi
-Mevcut bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların bağlılık ve ilgilerinin yeniden belirlenmesi
-Kamu kurum ve kuruluşlarının kurulması, kaldırılması, hususlarında tıpkı Başkanlık sisteminde olduğu gibi hükümete tasarruflarda bulunabilecek.

Söz konusu KHK ile hükümetin anayasa referandumu ile yapılan degişikliklerin etkilediği her türlü kanun, yönetmelik, kararname, genelgeleri elden geçireceği iddia ediliyor. Tanımlar, kavramlar değiştirilecek ve yönetim sisteminde “kim ne yapar?” çerçevesi belirlenip yeni yönetim sistemine uygun hale getirilecek.

İlginizi çekebilecek diğer haberler